Critically examine the measures taken by the Indian government for improvement of food security.

India's food security rests on the PDS, the National Food Security Act 2013 covering nearly two-thirds of people, nutrition schemes like ICDS and Mid-Day Meals, and farm schemes such as PMKSY. Leakages, cereal bias and climate stress limit results, and the Global Hunger Index 2023 still rates India 'serious'. **Navigating the Complex Terrain of Food Security in India: A Critical Examination** In the heart of a bustling Indian village, a mother counts the grains of rice she has left, uncertain if it will last till the next ration day. This poignant image encapsulates the paradox of food security in India, a nation that feeds millions yet struggles to ensure that no one goes hungry. The concept of __food security__, defined by the FAO as access to sufficient, safe, and nutritious food for all people at all times, remains a formidable challenge for India despite decades of policy interventions. **The Indian government’s measures to improve food security reflect a complex interplay of ambitious schemes, structural challenges, and evolving socio-economic dynamics, demanding a critical examination of their effectiveness and limitations.** To begin with, the cornerstone of India’s food security framework is the __Public Distribution System (PDS)__, which aims to provide subsidized food grains to the poor. Introduced in the 1940s and expanded post-Green Revolution, PDS has been pivotal in ensuring minimum food access. The National Food Security Act (NFSA) of 2013 legally entitles nearly two-thirds of the population to subsidized food grains, marking a significant policy milestone. However, the system grapples with issues of __leakages, inefficiencies, and exclusion errors__. Studies and audits have repeatedly found that a sizeable share of subsidised grain once leaked out of the system before Aadhaar-seeded ration cards and ePoS machines were introduced. Moreover, the system’s focus on cereals overlooks the nutritional diversity essential for combating malnutrition, a persistent problem in India. Thus, while PDS has expanded coverage, its capacity to guarantee __nutritional security__ remains constrained. Building upon this, the government’s emphasis on __agricultural productivity__ through schemes like the Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana (PMKSY) and the Soil Health Card initiative seeks to enhance food availability by boosting farmers’ yields. The Green Revolution’s legacy continues to influence these efforts, with a focus on staple crops such as wheat and rice. Yet, this approach has led to unintended consequences, including soil degradation, groundwater depletion, and reduced crop diversity, which threaten long-term sustainability. Additionally, small and marginal farmers, who constitute the majority, often lack access to credit, technology, and markets, limiting the impact of these schemes. This reveals a structural flaw: **increasing production alone cannot ensure food security without addressing the socio-economic vulnerabilities of the farming community.** Moreover, the government has introduced __direct benefit transfers (DBT)__ to reform subsidy delivery, aiming to reduce PDS leakages by transferring cash directly to beneficiaries’ bank accounts. Cash transfer pilots in Chandigarh, Puducherry and Dadra and Nagar Haveli, along with ePoS-based and portable ration distribution in states such as Telangana, have shown promise in improving transparency and reducing corruption. However, this digital shift presupposes universal access to banking and internet services, which remains uneven, especially in rural and tribal areas. Consequently, many vulnerable populations risk being excluded, highlighting the digital divide as a critical barrier. This underscores the paradox of technological interventions: while they can enhance efficiency, they may inadvertently exacerbate inequalities if not inclusively designed. In addition to these supply-side measures, __nutrition-focused programs__ like the Integrated Child Development

2016 · పేపర్ I · 50 మార్కులుతరచూ అడిగేది

English తెలుగు

ఆహార భద్రత మెరుగుదల కోసం భారత ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.

Telugu translation by Ghissu. Report a Telugu error

క్లుప్తంగా

భారత ఆహార భద్రత PDS, దాదాపు మూడింట రెండు వంతుల ప్రజలను కవర్ చేసే National Food Security Act 2013, ICDS, Mid-Day Meals వంటి పోషణ పథకాలు, PMKSY వంటి వ్యవసాయ పథకాలపై ఆధారపడింది. లీకేజీలు, ధాన్యాలపైనే దృష్టి, వాతావరణ ఒత్తిడి ఫలితాలను పరిమితం చేస్తున్నాయి, Global Hunger Index 2023 ఇప్పటికీ భారత్ ను 'serious' గా రేట్ చేసింది.

Model answer

Ghissu Editorial · Verified 4 Oct 2026

Introduction

భారతదేశంలో ఆహార భద్రత యొక్క సంక్లిష్ట స్థితిని నావిగేట్ చేయడం: ఒక విమర్శాత్మక పరిశీలన

ఒక రద్దీగా ఉన్న భారతీయ గ్రామం మధ్యలో, ఒక తల్లి ఆమె వద్ద ఉన్న బియ్యం గింజలను లెక్కిస్తుంది, తదుపరి రేషన్ రోజు వరకు అది సరిపోతుందో లేదో తెలియక. ఈ భావోద్వేగ చిత్రం భారతదేశంలో ఆహార భద్రత యొక్క విరోధాభాసాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, మిలియన్ల మందికి ఆహారం అందించే దేశం అయినప్పటికీ ఎవరూ ఆకలితో ఉండకుండా చూసుకోవడంలో ఇబ్బంది పడుతోంది. ఆహార భద్రత అనే భావన, FAO (Food and Agriculture Organization) ద్వారా అందరికీ ఎల్లప్పుడూ తగినంత, సురక్షితమైన మరియు పోషకమైన ఆహారం అందుబాటులో ఉండటం అని నిర్వచించబడింది, దశాబ్దాల పాలసీ జోక్యాల తర్వాత కూడా భారతదేశానికి ఒక గట్టి సవాలుగా ఉంది. భారత ప్రభుత్వ ఆహార భద్రతను మెరుగుపరచడానికి తీసుకున్న చర్యలు, ప్రతిష్టాత్మక పథకాలు, నిర్మాణాత్మక సవాళ్లు మరియు అభివృద్ధి చెందుతున్న సామాజిక-ఆర్థిక గమనికల యొక్క సంక్లిష్ట పరస్పర చర్యను ప్రతిబింబిస్తాయి, వాటి ప్రభావశీలత మరియు పరిమితులను విమర్శాత్మకంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.

మొదటగా, భారతదేశ ఆహార భద్రతా వ్యవస్థ యొక్క మూలస్తంభం ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) (Public Distribution System), ఇది పేదలకు సబ్సిడీతో కూడిన ధాన్యాలను అందించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. 1940లలో ప్రవేశపెట్టబడిన మరియు గ్రీన్ రివల్యూషన్ తర్వాత విస్తరించబడిన PDS కనీస ఆహార ప్రాప్తిని నిర్ధారించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. 2013 నాటి జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA) (National Food Security Act) సుమారు రెండు మూడవ వంతుల జనాభాకు సబ్సిడీతో కూడిన ధాన్యాలను చట్టబద్ధంగా హక్కుగా కల్పించడం ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన విధాన మైలురాయిని సూచిస్తుంది. అయితే, ఈ వ్యవస్థ లీకేజీలు, సామర్థ్య లోపాలు మరియు మినహాయింపు పొరపాట్లు వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటోంది. ఆహార మరియు వినియోగదారుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం, ఉద్దేశించిన లబ్ధిదారులకు చేరని సబ్సిడీ గింజల శాతం పై తాజా అధికారిక గణాంకాన్ని ఉటంకించండి. అంతేకాక, ధాన్యాలపై వ్యవస్థ యొక్క దృష్టి పోషకాహార వైవిధ్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తుంది, ఇది భారతదేశంలో నిరంతర సమస్య అయిన పోషకాహార లోపాన్ని ఎదుర్కోవడానికి అవసరం. కాబట్టి, PDS కవరేజీని విస్తరించినప్పటికీ, పోషక భద్రత ను హామీ ఇవ్వగల సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉంది.

దీనిపై నిర్మాణం చేయడం ద్వారా, రైతుల దిగుబడులను పెంచడం ద్వారా ఆహార లభ్యతను పెంచడానికి ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన (PMKSY) (Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana) మరియు మట్టి ఆరోగ్య కార్డు (Soil Health Card) వంటి పథకాల ద్వారా వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పై ప్రభుత్వ దృష్టి ఉంది. గ్రీన్ రివల్యూషన్ యొక్క వారసత్వం ఈ ప్రయత్నాలను ప్రభావితం చేస్తూనే ఉంది, గోధుమలు మరియు బియ్యం వంటి ప్రధాన పంటలపై దృష్టి సారించడం. అయితే, ఈ విధానం అనుకోని పరిణామాలకు దారితీసింది, అందులో మట్టిలోపం, భూగర్భ జలాల తగ్గుదల మరియు పంట వైవిధ్యం తగ్గడం ఉన్నాయి, ఇవి దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వానికి ముప్పు కలిగిస్తాయి. అదనంగా, ఎక్కువ శాతం ఉన్న చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులు, క్రెడిట్, సాంకేతికత మరియు మార్కెట్లకు ప్రాప్యత లేకుండా ఉంటారు, ఈ పథకాల ప్రభావాన్ని పరిమితం చేస్తుంది. ఇది నిర్మాణాత్మక లోపాన్ని వెల్లడిస్తుంది: రైతు సమాజం యొక్క సామాజిక-ఆర్థిక అసురక్షితతలను పరిష్కరించకుండా ఉత్పత్తిని పెంచడం మాత్రమే ఆహార భద్రతను నిర్ధారించలేను.

అదనంగా, సబ్సిడీ పంపిణీని సంస్కరించడానికి ప్రత్యక్ష లబ్ధి బదిలీలు (DBT) (Direct Benefit Transfers) ను ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది, లబ్ధిదారుల బ్యాంకు ఖాతాలకు నేరుగా నగదు బదిలీ చేయడం ద్వారా PDS లీకేజీలను తగ్గించడానికి లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఆహార సబ్సిడీలలో DBT అమలులో తెలంగాణ పారదర్శకతను మెరుగుపరచడంలో మరియు అవినీతిని తగ్గించడంలో ఆశాజనకంగా ఉంది. అయితే, ఈ డిజిటల్ మార్పు బ్యాంకింగ్ మరియు ఇంటర్నెట్ సేవలకు విశ్వవ్యాప్త ప్రాప్యతను పూర్వాపేక్షిస్తుంది, ఇది గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాలలో అసమానంగా ఉంది. ఫలితంగా, అనేక అసురక్షిత జనాభాలు మినహాయించబడే ప్రమాదం ఉంది, ఇది డిజిటల్ విభజనను ఒక కీలక అడ్డంకిగా హైలైట్ చేస్తుంది. సాంకేతిక జోక్యాల విరోధాభాసాన్ని ఇది రుజువు చేస్తుంది: అవి సామర్థ్యాన్ని పెంచగలవు, కానీ అవి సమగ్రంగా రూపకల్పన చేయబడకపోతే అసమానతలను అనుకోకుండా పెంచవచ్చు.

ఈ సరఫరా-వైపు చర్యలకు అదనంగా, పోషణ-కేంద్రిత కార్యక్రమాలు (nutrition-focused programs) వంటి సమగ్ర బాల అభివృద్ధి సేవలు (ICDS) (Integrated Child Development Services) మరియు మధ్యాహ్న భోజన పథకం (Mid-Day Meal Scheme) పిల్లలు మరియు మహిళలలో పోషకాహార లోపాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని డిమాండ్ వైపు పరిష్కరిస్తాయి. ఈ పథకాలు అనేక రాష్ట్రాలలో, తెలంగాణ సహా, పిల్లల ఆరోగ్య సూచికలను మెరుగుపరచడంలో సహకరించాయి. అయితే, నాణ్యత, కవరేజ్ మరియు మానిటరింగ్ పరంగా సవాళ్లు కొనసాగుతున్నాయి. ఉదాహరణకు, గ్లోబల్ హంగర్ ఇండెక్స్ 2023 భారతదేశాన్ని 'తీవ్ర' ఆకలి వర్గంలో ర్యాంక్ చేస్తుంది, ఇది విధాన ఉద్దేశ్యాన్ని నేలమీద వాస్తవాలుగా మార్చడంలో గ్యాప్‌లను ప్రతిబింబిస్తుంది. దాచిన ఆకలి, సూక్ష్మపోషక లోపాలు, స్థూల ఆహార భద్రతను ఆరోగ్యం, పారిశుద్ధ్యం మరియు విద్యతో సమగ్రపరచే మరింత సమగ్ర దృక్పథాన్ని కోరుకుంటుంది.

అదనంగా, ఆహార భద్రతపై వాతావరణ మార్పు మరియు దాని ప్రభావానికి ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందన ఒక కీలక పరిమాణంగా ఎదుగుతోంది. అనిశ్చితమైన వర్షాలు, పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు మరియు తీవ్ర వాతావరణ సంఘటనలు వ్యవసాయ స్థిరత్వాన్ని ముప్పు కలిగిస్తాయి. జాతీయ వాతావరణ మార్పు అనుకూలత నిధి (NAFCC) (National Adaptation Fund for Climate Change) మరియు వాతావరణ-నిరోధక పంటల ప్రోత్సాహం వంటి కార్యక్రమాలు సరైన దిశలో అడుగులు. అయితే, ఈ చర్యలు సమస్య యొక్క పరిమాణానికి సంబంధించి ప్రారంభ దశలో మరియు తక్కువ నిధులతో ఉన్నాయి. పర్యావరణ స్థిరత్వం మరియు ఆహార భద్రత యొక్క అంతర్రాష్ట్రం తక్షణ విధాన సమన్వయాన్ని డిమాండ్ చేస్తుంది, ఇది సస్టైనబుల్ డెవలప్మెంట్ గోల్స్ (SDGs) (Sustainable Development Goals) ద్వారా హైలైట్ చేయబడింది.

అంతర్జాతీయంగా, భారతదేశ ఆహార భద్రతా విధానాలు గ్లోబల్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానమై ఉంటాయి కానీ పరిమాణం మరియు వైవిధ్యానికి సంబంధించిన ప్రత్యేక సవాళ్లను కూడా ప్రతిబింబిస్తాయి. 2030 నాటికి జీరో హంగర్ (Zero Hunger) లక్ష్యానికి దేశం చేసిన కట్టుబాటు దేశీయ ప్రయత్నాలతో అనుసంధానమై ఉంది, కానీ పురోగతి వేగం అసమానంగా ఉంది. బ్రెజిల్ యొక్క బోల్సా ఫామిలియా (Bolsa Família) వంటి దేశాల నుండి పాఠాలు, ఇది నగదు బదిలీలను పోషకాహార విద్యతో కలిపి, బహుళ పరిమాణ వ్యూహాలు మెరుగైన ఫలితాలను అందించవచ్చని సూచిస్తున్నాయి. పబ్లిక్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ సిస్టమ్‌తో భారతదేశం యొక్క స్వంత అనుభవం విలువైన అంతర్దృష్టులను అందిస్తుంది కానీ మరింత లక్ష్యంగా, పారదర్శకంగా మరియు పోషకాహార-సున్నితమైన జోక్యాల వైపు సంస్కరణ అవసరాన్ని కూడా సూచిస్తుంది.

ముగింపులో, ఆహార భద్రతను మెరుగుపరచడానికి భారత ప్రభుత్వ చర్యలు గణనీయమైన విజయాలు మరియు నిరంతర సవాళ్లతో గుర్తించబడిన బహుముఖ ప్రయత్నాన్ని సూచిస్తాయి. NFSA మరియు PDS వంటి పథకాలు ప్రాప్యతను విస్తరించినప్పటికీ, సామర్థ్యం, సమగ్రత మరియు పోషణ సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి. వ్యవసాయ ఉత్పాదకత మెరుగుదలలు స్థిరత్వం మరియు రైతు సంక్షేమంతో సమతుల్యం చేయబడాలి, మరియు సాంకేతిక సంస్కరణలు డిజిటల్ విభజనను అధిగమించాలి. పోషకాహార లోపాన్ని పరిష్కరించడం కేలరీ తగినంతతను మించిపోయే సమగ్ర దృక్పథాలను అవసరం. భారతదేశం తన ఆహార భద్రతా లక్ష్యాల వైపు అడుగులు వేస్తున్నప్పుడు, సమగ్ర, సమగ్ర మరియు అనుకూల విధాన ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను స్వీకరించడం అత్యవసరం. చివరికి, భగవద్గీతలోని పురాతన జ్ఞానం మాకు గుర్తుచేస్తుంది, _"కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన"_, ఉత్పత్తిపై మాత్రమే కాకుండా అందరికీ సమానమైన మరియు స్థిరమైన పోషణపై దృష్టి పెట్టమని పిలుపునిస్తుంది.

This model answer is indicative and the model can make mistakes; please verify key facts independently.

ఈ ప్రశ్నను ప్రాక్టీస్ చేయండి

1జవాబు పత్రం
ఈ ప్రశ్నకు సరిపడా పేజీలు.
2చేతితో రాయండి
సమయం పెట్టుకుని.
3మూల్యాంకనం పొందండి
మీ మార్కులు, ఏమి సరిచేయాలో.
మూల్యాంకనం పొందండి

షేర్ చేయండిWhatsApp Telegram X LinkedIn

పరీక్షలో ఈ అధ్యాయం

ఆర్థిక వృద్ధి మరియు న్యాయం సమస్యలు6 questions

Asked in 2 of 2 sittings since 2016

2016

2024

మిగతా 3 ప్రశ్నల కోసం వెయిట్‌లిస్ట్‌లో చేరండి

All 6 questions, sorted by sub-topic, with model answers and practice.

అధికారిక టీజీపీఎస్సీ గ్రూప్-1 మెయిన్స్ 2016 ప్రశ్నపత్రం నుంచి ప్రశ్న. సమాధానం Ghissu ఇంజిన్ రాసింది.