2024 · పేపర్ IV · 10 మార్కులుతరచూ అడిగేది

"నీతి ఆయోగ్ ద్వారా ప్రణాళికా సంఘం స్థానభ్రంశం భారతదేశంలో అభివృద్ధి ప్రణాళిక విధానాన్ని మార్చింది." వివరించండి.

Telugu translation by Ghissu. Report a Telugu error

క్లుప్తంగా

2015 లో Planning Commission స్థానంలో NITI Aayog రావడంతో Indian ప్రణాళిక కేంద్రీకృత, పై నుంచి కిందకు, అందరికీ ఒకే నమూనా నుంచి రాష్ట్రాలను సమాన భాగస్వాములుగా చేసే cooperative federalism కు మారింది. NITI Aayog నిధుల కేటాయింపు అధికారం లేని think tank గా, data ఆధారిత సూచీలు, Aspirational Districts Programme వంటి కార్యక్రమాలతో పనిచేస్తుంది.

Model answer

Ghissu Editorial · Verified 4 Oct 2026

పరిచయం
2015లో ప్రణాళికా సంఘాన్ని నితి ఆయోగ్ (NITI Aayog)తో మార్చడం ద్వారా భారతదేశ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో ఒక పారడైమ్ మార్పు జరిగింది, సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థను మరియు ప్రాంతీయ వైవిధ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా సమగ్ర వృద్ధిని ప్రోత్సహించడం జరిగింది1.
ప్రణాళికా సంఘం లక్షణాలు మరియు పాత్ర
•

కేంద్రీకృత కమాండ్ మోడల్

1950లో స్థాపించబడిన ప్రణాళికా సంఘం ఐదేళ్ల ప్రణాళికలను రూపొందించి, వనరులను కేంద్రంగా కేటాయించింది, తరచుగా రాష్ట్రాల ప్రత్యేక అవసరాలను నిర్లక్ష్యం చేసి, ఆర్థిక ఉద్రిక్తతలను కలిగించింది, ఇది తెలంగాణ రాష్ట్ర హోదా తర్వాత సవాళ్లలో కనిపించింది.

•

విమర్శలు

ఇది కార్యాలయ కఠినత్వం మరియు రాజకీయ ప్రభావం కోసం విమర్శించబడింది, భారతదేశ అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక దృశ్యానికి అనుగుణంగా మారడంలో విఫలమైంది.

నితి ఆయోగ్ లక్షణాలు మరియు పాత్ర
•

పాలసీ థింక్ ట్యాంక్ మరియు సహకార వేదిక

నితి ఆయోగ్ రాష్ట్రాలను2 భాగస్వాములుగా కలుపుకుని సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థను ప్రోత్సహిస్తుంది, వ్యూహాత్మక సలహాలు మరియు ఫిస్కల్ హెల్త్ ఇండెక్స్3 వంటి డేటా ఆధారిత సాధనాలను అందిస్తుంది, మరియు అభివృద్ధి చెందని ప్రాంతాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న ఆస్పిరేషనల్ డిస్ట్రిక్ట్స్ ప్రోగ్రామ్ వంటి కార్యక్రమాలను సమన్వయం చేస్తుంది, ఇందులో తెలంగాణ కూడా ఉంది.

•

సౌకర్యవంతమైన నిర్మాణం మరియు ఆర్థిక వికేంద్రీకరణ

నిధుల కేటాయింపు అధికారాలు లేని ఒక అస్తిత్వ రహిత సంస్థగా, ఇది రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్వాయత్తత మరియు ఆవిష్కరణను ప్రోత్సహిస్తుంది, అటల్ ఇన్నోవేషన్ మిషన్ వంటి పథకాల ద్వారా ఉదాహరణ చూపిస్తుంది.

అభివృద్ధి ప్రణాళికా దృక్పథంలో మార్పులు
•

కేంద్రీకృత నుండి సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థకు మార్పు

ఈ మార్పు రాష్ట్రాలను సందర్భానుసార వ్యూహాలను రూపొందించడానికి శక్తివంతం చేస్తుంది, తెలంగాణ నితి యొక్క వ్యవస్థలో మిషన్ కాకతీయ మరియు మిషన్ భగీరథను ఉపయోగించుకుంటుంది.

•

డేటా ఆధారిత మరియు సమగ్ర వృద్ధి

రియల్-టైమ్ డేటా మరియు ఫలితాల ఆధారిత కార్యక్రమాలపై దృష్టి పెట్టడం పారదర్శకతను పెంచుతుంది మరియు జిల్లా మరియు బ్లాక్ స్థాయిలలో ప్రాంతీయ అసమానతలను పరిష్కరిస్తుంది.

ముందుకు మార్గం
•

సామర్థ్య నిర్మాణం మరియు మానిటరింగ్

రాష్ట్ర సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేయడం మరియు డేటా ఆధారిత మానిటరింగ్‌ను విస్తరించడం అనుకూల మరియు సమర్థవంతమైన ప్రణాళికను నిర్ధారిస్తుంది.

ముగింపు
నితి ఆయోగ్ యొక్క సహకార, సౌకర్యవంతమైన మరియు డేటా-కేంద్రిత దృక్పథం భారతదేశ అభివృద్ధి ప్రణాళికను పునర్నిర్వచించింది, సమగ్ర మరియు ప్రాంతీయంగా సమతుల్యమైన వృద్ధిని ప్రోత్సహిస్తుంది.

This model answer is indicative and the model can make mistakes; please verify key facts independently.

Hand-drawn diagram: From command to partnership. From command to partnership. Comparison of Planning Commission and NITI Aayog
Diagram: From command to partnership

ఈ ప్రశ్నను ప్రాక్టీస్ చేయండి

  1. 1జవాబు పత్రం

    ఈ ప్రశ్నకు సరిపడా పేజీలు.

  2. 2చేతితో రాయండి

    సమయం పెట్టుకుని.

  3. 3మూల్యాంకనం పొందండి

    మీ మార్కులు, ఏమి సరిచేయాలో.

షేర్ చేయండిWhatsAppTelegramXLinkedIn

పరీక్షలో ఈ అధ్యాయం

ప్రణాళిక, నీతి ఆయోగ్, సరళీకరణ5 questions

Asked in 2 of 2 sittings since 2016

2016
3
2024
2

All 5 questions, sorted by sub-topic, with model answers and practice.

అధికారిక టీజీపీఎస్సీ గ్రూప్-1 మెయిన్స్ 2024 ప్రశ్నపత్రం నుంచి ప్రశ్న. సమాధానం Ghissu ఇంజిన్ రాసింది.

Ghissu

OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·
OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·
OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·
OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·
OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·
OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·
OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·
OUTWORK·
OUTTHINK·
MASTER THE SYSTEM·