ఏపీపీఎస్సీ గ్రూప్-1 మెయిన్స్ 2016, పేపర్-V
మొత్తం 60 ప్రశ్నలు. ఏ ప్రశ్ననైనా తెరిచి మోడల్ సమాధానం చూడండి.
ఈ సమాధానం రాసి, మార్కులు పొందండి
ఏదైనా ప్రశ్నకు చేతితో సమాధానం రాసి అప్‌లోడ్ చేయండి; పరీక్షకుడిలా మూల్యాంకనం చేస్తాం. ప్రారంభ యాక్సెస్ కోసం వెయిట్‌లిస్ట్‌లో చేరండి.
- 1భారతదేశ సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్ (Science, Technology and Innovation - STI) పాలసీ, 2013 యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలను పేర్కొనండి.10 మార్కులు · సైన్స్, టెక్నాలజీ & ఇన్నోవేషన్: విధానాలు, సంస్థలు, విజయాలు
- 2కింది వాటిపై లఘు టీక రాయండి: (i) పంట కోత అనంతర సాంకేతికత (Post Harvest Technology - PHT) (ii) నూనెగింజల ఉత్పత్తి కార్యక్రమం (Oilseeds Production Programme - OPP)10 మార్కులు · సైన్స్, టెక్నాలజీ & ఇన్నోవేషన్: విధానాలు, సంస్థలు, విజయాలు
- 3జాతీయ డేటా భాగస్వామ్యం మరియు ప్రాప్యత విధానం (National Data Sharing and Accessibility Policy), 2011 యొక్క ముఖ్య లక్షణాలను మరియు దాని ప్రయోజనాలను క్లుప్తంగా పేర్కొనండి.10 మార్కులు · సైన్స్, టెక్నాలజీ & ఇన్నోవేషన్: విధానాలు, సంస్థలు, విజయాలు
- 4కింది వాటిపై క్లుప్త గమనిక వ్రాయండి: (i) ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ (Indian Science Congress Association - ISCA) (ii) కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (Council of Scientific and Industrial Research - CSIR)10 మార్కులు · సైన్స్, టెక్నాలజీ & ఇన్నోవేషన్: విధానాలు, సంస్థలు, విజయాలు
- 5లోకల్ ఏరియా నెట్‌వర్క్ (Local Area Network - LAN) గురించి ఒక నోట్ రాయండి.10 మార్కులు · సమాచార మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT)
- 6ఈఆర్‌పీ (ఎంటర్‌ప్రైజ్ రిసోర్స్ ప్లానింగ్) (ERP - Enterprise Resource Planning) అంటే ఏమిటి? ఈఆర్‌పీ ప్రాజెక్టుల అమలులో కీలక సమస్యలను వివరించండి.10 మార్కులు · సమాచార మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT)
- 7క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్ అంటే ఏమిటి? ఏపీ క్లౌడ్ ఇనిషియేటివ్ (AP Cloud Initiative) గురించి క్లుప్తంగా వివరించండి?10 మార్కులు · సమాచార మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT)
- 8ఆంధ్రప్రదేశ్ ఫైబర్ గ్రిడ్ ప్రాజెక్టును వివరించండి.10 మార్కులు · సమాచార మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT)
- 9భారతదేశం యొక్క MOM (మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్ – మంగళ్‌యాన్) కార్యక్రమాన్ని వివరించండి? దాని విశిష్ట లక్షణాలు ఏమిటి?10 మార్కులు · భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమం, ఇస్రో, ఉపగ్రహాలు మరియు DRDO
- 10వ్యవసాయంలో రిమోట్ సెన్సింగ్ (Remote Sensing) సాంకేతికత యొక్క అనువర్తనాలను వివరించండి.10 మార్కులు · భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమం, ఇస్రో, ఉపగ్రహాలు మరియు DRDO
- 11కింది వాటిపై లఘుటీక రాయండి: (i) బ్రాడ్‌బ్యాండ్ డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్ (ii) ఫిక్స్‌డ్-శాటిలైట్ సర్వీసెస్ (FSS)10 మార్కులు · భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమం, ఇస్రో, ఉపగ్రహాలు మరియు DRDO
- 12కింది వాటిపై లఘుటీక రాయండి: (i) మొబైల్ శాటిలైట్ సర్వీసెస్ (MSS) (ii) పర్యావరణ పర్యవేక్షణ10 మార్కులు · భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమం, ఇస్రో, ఉపగ్రహాలు మరియు DRDO
- 13షెల్ గ్యాస్ విప్లవంపై ఒక లఘు టీకను వ్రాయండి.10 మార్కులు · శక్తి: అవసరాలు, వనరులు, విధానం; అణు కార్యక్రమం మరియు విధానం
- 14శక్తి సంక్షోభం (energy crisis) దృష్ట్యా పునరుత్పాదక శక్తి యొక్క పరిధిని చర్చించండి.10 మార్కులు · శక్తి: అవసరాలు, వనరులు, విధానం; అణు కార్యక్రమం మరియు విధానం
- 15పునరుత్పాదక శక్తికి అడ్డంకుల వివరణాత్మక జాబితాను ఇవ్వండి.10 మార్కులు · శక్తి: అవసరాలు, వనరులు, విధానం; అణు కార్యక్రమం మరియు విధానం
- 16భారతదేశంలో అణుశక్తి (Nuclear Power) వృద్ధిని వివరించండి. దేశంలో అణు ఇంధన నిల్వలపై ఒక నోట్ జోడించండి.10 మార్కులు · శక్తి: అవసరాలు, వనరులు, విధానం; అణు కార్యక్రమం మరియు విధానం
- 17పర్యావరణవాదం అంటే ఏమిటి? మన గ్రహం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను క్లుప్తంగా పేర్కొని, పరిష్కారాలను సూచించండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 18ఖనిజ వనరులు అంటే ఏమిటి? అవి ఎలా ఏర్పడతాయి? వివిధ రకాల ఖనిజ వనరుల గురించి వ్రాయండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 19ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇసుక మైనింగ్ పాలసీ, 2016పై ఒక నోట్ వ్రాయండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 20కింది వాటిపై లఘుటీక రాయండి: (i) సుస్థిర వ్యవసాయం (Sustainable agriculture) (ii) ఆమ్ల వర్షం (Acid Rain)5 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 21పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా నోటిఫికేషన్, 2006 ప్రకారం పర్యావరణ అనుమతి (Environmental Clearance) పొందటానికి గల విధానాన్ని వివరించండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 22ముందస్తు పర్యావరణ అనుమతి జారీ చేయడానికి ప్రజా సంప్రదింపులు (Public Consultation) అవసరం లేని ప్రాజెక్టులు/కార్యకలాపాలను జాబితా చేయండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 23ప్రమాదం (Hazard) మరియు విపత్తు (Disaster) మధ్య తేడాలను గుర్తించండి? తీరప్రాంత సముద్రతీర ప్రాంతాలు గురయ్యే వివిధ రకాల సహజ విపత్తులను వివరించండి?10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 24భారతదేశ సునామీ హెచ్చరిక వ్యవస్థ (Tsunami Warning System) వివరాలను వివరించండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 25ఎల్ నినో (El Nino) అంటే ఏమిటి? ఎల్ నినోకు కారణాలు ఏమిటి? ప్రపంచ వ్యవసాయంపై ఎల్ నినో ప్రభావం యొక్క దృశ్యాన్ని చర్చించండి.5 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 26మానవుల వల్ల నీటి వనరులపై కలిగే ప్రభావాన్ని వివరించండి.5 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 27నిర్మాణం మరియు రూపకల్పన ఆధారంగా ఆనకట్టలను వర్గీకరించండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 28పంట మరియు పంటల సరళి (cropping pattern) యొక్క అనుకూలతకు అవసరమైన ఆధారం మరియు సమర్థనను చర్చించండి.10 మార్కులు · అభివృద్ధి vs పర్యావరణం: సహజ వనరులు, వాతావరణ మార్పు, EIA, సహజ విపత్తులు
- 29మృత్తికా కాలుష్యం (Soil Pollution) అనగానేమి మరియు అది ఎలా సంభవిస్తుంది?10 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 30శబ్ద కాలుష్యం (Noise Pollution) గురించి వివరించండి మరియు శబ్ద కాలుష్యాన్ని నియంత్రించడానికి తీసుకోవలసిన వివిధ నియంత్రణ మరియు నివారణ చర్యలను వివరించండి.10 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 31ఘన వ్యర్థాల (Solid Waste) యొక్క వివిధ రకాలను మరియు లక్షణాలను వివరించండి.10 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 32కింది వాటిపై లఘు వ్యాఖ్య వ్రాయండి: (i) పైరోలిసిస్ (Pyrolysis) (ii) దహనం (Incineration)10 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 33ఓజోన్ పొర క్షీణత వివిధ జీవులపై చూపే ప్రభావాన్ని వివరించండి?5 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 34డిసెంబర్, 2015లో పారిస్‌లో జరిగిన ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల సదస్సు (COP 21)లో కుదిరిన ఒప్పందం యొక్క ప్రధానాంశాలను వ్రాయండి. ఈ సదస్సులో భారతదేశం యొక్క వైఖరి ఏమిటి?10 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 35రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి విధులను వివరించండి.10 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 36ఏదైనా విపత్తు నిర్వహణ ప్రణాళికలో సాధారణ సవాళ్లను చర్చించండి.10 మార్కులు · కాలుష్యం & ఘన వ్యర్థాలు; ప్రపంచ సమస్యలు; పర్యావరణ చట్టం; విపత్తు నిర్వహణ విధానం; వ్యవసాయ విప్లవాలు
- 37ఆవరణ వ్యవస్థ (eco system) అనగానేమి? ఆవరణ వ్యవస్థలలో ఆహార గొలుసు వ్యవస్థను వివరించండి?10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 38జీవవైవిధ్యానికి ప్రధాన ముప్పులను వివరించండి. వివిధ రకాల జీవవైవిధ్యాలను వివరించండి.10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 39జీవవైవిధ్యంపై పట్టణీకరణ ప్రభావాన్ని వివరించండి.10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 40కింది వాటిని వివరించండి: (i) నేషనల్ బ్యూరో ఆఫ్ ప్లాంట్ జెనెటిక్ రిసోర్సెస్ (NBPGR) (ii) వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు.10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 41ఈస్ట్ కిణ్వనం (Yeast fermentation) అంటే ఏమిటి? వివిధ ఉత్పత్తులను తయారు చేయడంలో ఈస్ట్ యొక్క పారిశ్రామిక వినియోగాన్ని వివరించండి?10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 42లాక్టిక్ ఆమ్ల కిణ్వనం (Lactic acid fermentation) అంటే ఏమిటి? పాల కిణ్వనం ద్వారా వివిధ ఉత్పత్తులను ఎలా తయారు చేయవచ్చో వివరించండి?10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 43వీటిపై లఘుటీక రాయండి: (i) తినదగిన టీకాలు (Edible vaccines) (ii) ELISA పరీక్ష (iii) స్వయం ప్రతిరక్షక వ్యాధులు (Autoimmune diseases)10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 44కింది వాటి గురించి వివరించండి: (i) స్వయంపోషక వర్సెస్ పరపోషక మొక్కలు (Autotrophic Vs. Heterotrophic plants) (ii) సహజీవనం (Symbiosis)10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 45ఎసెన్షియల్ ఆయిల్స్ (Essential oils) అంటే ఏమిటి? ఎసెన్షియల్ ఆయిల్స్ యొక్క ముఖ్యమైన ఉపయోగాలు ఏమిటో వివరించండి?10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 46ఫైటోహార్మోన్ (phytohormone) అంటే ఏమిటి? ఫైటోహార్మోన్ల యొక్క వివిధ సమూహాలను ఉదాహరణలతో పేర్కొనండి? కృత్రిమ పండ్ల పక్వానికి (artificial fruit ripening) హార్మోన్ల వాణిజ్య వినియోగంపై ప్రస్తుత దృశ్యాన్ని చర్చించండి?10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 47(i) లైకెన్‌లు (Lichens) అంటే ఏమిటి? వాటి ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను వ్రాయండి. (ii) మానవులకు కీటకాలు ఎలా ఉపయోగపడతాయో వివరించండి.10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 48కింది వాటిపై లఘుటీక రాయండి: (i) హోమియోస్టాసిస్ (ii) మాధ్యమం యొక్క ద్రవాభిసరణ పరిస్థితులకు జంతువుల ప్రతిస్పందన10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 49విటమిన్లు అంటే ఏమిటి? విటమిన్ల యొక్క విధులు మరియు లభ్యత వనరులను పేర్కొంటూ వాటి వర్గీకరణను వివరంగా ఇవ్వండి?10 మార్కులు · బయోటెక్నాలజీ & నానోటెక్నాలజీ: పరిధి, నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్, జీవవైవిధ్యం, కిణ్వ ప్రక్రియ, ఇమ్యునో-డయాగ్నోసిస్
- 50వ్యాధి వ్యాప్తి యొక్క వివిధ నమూనాలను ఉదాహరణలతో వివరించండి? అంటువ్యాధి (epidemic) మరియు స్థానిక వ్యాధుల (endemic diseases) మధ్య తేడాలను గుర్తించండి?10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 51సాధారణ అంటువ్యాధులను నివారించడానికి తీసుకోవలసిన నివారణ చర్యలను వివరించండి.10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 52మలేరియా పరాన్నజీవి యొక్క కారణశాస్త్రం, వ్యాప్తి విధానం, లక్షణాలు, చికిత్స మరియు నివారణ చర్యలపై ఒక చిన్న గమనిక వ్రాయండి?10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 53చికున్‌గున్యాకు కారణం ఏమిటి? దాని నివారణ చర్యలు మరియు చికిత్స ఏమిటి? చికున్‌గున్యా మరియు డెంగ్యూల లక్షణాల (symptomology) పై తులనాత్మక వివరణ ఇవ్వండి.10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 54DNA ఫింగర్ ప్రింటింగ్ (DNA Finger Printing) అంటే ఏమిటి? అది ఎలా జరుగుతుందో వివరించండి. దాని ఫోరెన్సిక్ అనువర్తనాలను వ్రాయండి.10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 55మొక్కల కణజాల వర్థనం (Plant tissue culture) అంటే ఏమిటి? వ్యవసాయంలో కణజాల వర్థనం యొక్క అనువర్తనాలను వ్రాయండి?10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 56జీవ ఎరువులు (Bio fertilizers) అంటే ఏమిటి? వివిధ రకాల జీవ ఎరువులను వివరించండి? జీవ ఎరువుల ప్రయోజనాలను వ్రాయండి?10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 57'గోల్డెన్ రైస్' అంటే ఏమిటి? దాని ప్రయోజనాలను వివరించండి?10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 58రోగనిరోధకత అంటే ఏమిటి? వ్యాక్సిన్‌ల అభివృద్ధి చరిత్రను క్లుప్తంగా వ్రాయండి?10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 59'ట్రిపుల్ వ్యాక్సినేషన్'పై వివరణాత్మక నోట్ ఇవ్వండి.10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు
- 60‘బయోటెక్నలాజికల్ జోక్యం టీకా సాంకేతికతను మార్చివేసింది’ – చర్చించండి.10 మార్కులు · మానవ వ్యాధులు; జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రాథమిక అంశాలు; వ్యవసాయంలో బయోటెక్నాలజీ; టీకాలు